19.01.2018, 12:09

Һойла-арам мәдәнийити

  • 311
  • 0
Уйғурларниң һойла-арам мәдәнийити наһайити узун тарихқа егә. Улар өйниң мүмкин қәдәр күн чиқишқа қаритилишиға, һойлисиниң кәң, азадә вә мәнзирилик болушиға алаһидә көңүл бөлгән. Шуңлашқиму та бүгүнки күнгичә у һәрқандақ адәмни өзигә җәлип қилип кәлмәктә.

Үзүм бариңи. Уйғурлар һойлисида үзүм өстүрүшниң әһмийитини илгиридинла чүшинип кәлгән. Чүнки бу мевә йемәклик вә ихтисадий қиммитидин ташқири, язниң аптаплиқ күнлиридә һойлиға зенәт берип,  һәм өй егисигә вә униң меһманлириға сайә болуп, арамбәхш дәмләрни беғишлайду. Үзүмзарлиқ астидики бараңлиқта йетип дәм елишниң яки раһәтлинип олтирип ғизалинишниң өзила адәмгә қанчилик ләззәт беғишлайдиғинини ейтмисиму чүшинишлик болса керәк.

Кава-қапақ бариңи. Уйғурлар һойлида кава, қапақ өстүрүшни яхши көриду. Баһар келиши билән һәммә аилиләр, бай яки кәмбәғәл болушидин қәтъий нәзәр, һойлисиға чәллә ясап яки адәттикидәк чит бағлап, кава-қапақларни пәрвиш қилиду. Улар пеләк созуп өсидиған болғачқа, яз пәслидә һойлиға сайә ташлайду вә һавани саплаштуруп, адәмгә салқинлиқ һәдийә қилиду. Шуниң билән биллә кава адәм саламәтлиги үчүн шипалиқ хусусийәткә егә. Һә, қапақтин һәрхил турмуш буюмлирини ясашқа болиду.

Мевилик дәрәқ. Хәлқимизниң гөзәллик сәвийәси йешиллиқ билән ипадилиниду. Шуңлашқиму уйғур һойлисини дәл-дәрәқсиз тәсәввур қилиш тәс. Үзүм, өрүк, яңақлар шулар җүмлисидиндур. Улар пәқәт һойлиға сөләт киргүзүпла қоймай, бирнәччә ай давамида мевилирини берип, адәмләрниң еһтияҗини қандуруш имканийитигә егә.

Гүл. Бу өсүмлүкни уйғур һойла мәдәнийитиниң рәмзи десиму болиду. Чүнки хәлқимиздә һойлиға гүл өстүрүш адити — әҗдатлиримиздин қелиплашқан есил әнъәнилиримизниң бири. Болупму қачидин көрә йәргә олтарғузулған гүл наһайити барақсан, шох өсиду. Та баһардин башлап кәч қүзгичә айнип, рәңму-рәң гөзәл қияпити вә йеқимлиқ һиди билән һәрқандақ адәмгә иллиқлиқ беғишлайду. Уйғурларда ақ рәң — паклиқ, сериқ һәм қизил рәң меһир-муһәббәт мәнасини билдүриду. Кейинки вақитларда биздә йәрдила әмәс, таштәкләрдиму гүл өстүрүш әнъәниси аммибаплашмақта.

Рәмз характерлиқ дәрәқләр. Уйғурларда рәмзлик хусусийәткә егә дәрәқләрни өстүрүш хелила умумлашқан. Шуңлашқиму көплигән адәмләрдин «Бовам тиккән дәрәқ», «Бовамниң бовиси тиккән дәрәқ» дегән гәпләрни аңлаймиз. Маһийәттә бу хилдики дәрәқләргә өз әҗдатлиримиз билән пәхирлиниш, уларни унтумаслиқ һәм һөрмәтләш һиссияти сиңгән. Уйғурларда шундақла бир-биригә көчәт һәдийә қилиш, бағлирида улаш ишлирини бәҗирип бериш охшаш сәмимий достлуқни ипадиләйдиған алий хисләтләрму моҗут. Һә, мундақ дәрәқләрниң әтивариму бөләк болиду. Хәлқимиз әзәлдин келиватқан рәмзлик дәрәқ өстүрүш әнъәнисигә һелиғичә әмәл қилип кәлмәктә.

www.misranim.com

 

Поделиться с друзьями:

Комментарии (0)